حاج ملا هادي السبزواري
33
شرح مثنوى
اى موسى هرگز صبر نمىكنيم بر يك طعام پس بخوان از براى ما پروردگارت را كه بيرون آرد از براى ما از روييدنىهاى زمين از سبزيهاى آن و از خيار آن و عدس آن و پياز آن فرمود موسى ( ع ) آيا بدل مىخواهيد پست را از بهتر . . . ؟ ( ( 82 ) ) منقطع شد نان و خوان آسمان * ماند رنج زرع و بيل و ريسمان ن 5 4 - ك 4 10 ريسمان : بعض نسخ چنين است . و در بعضى است : « داسمان » . و داس ، فارسى ، افزار درودگرى معروف و با آسمان جناس لا حق دارد . چنان كه اگر اين هم آسمان باشد با آن جناس مرفو خواهد داشت . مائده از آسمان شد عائده چون كه گفت انزل علينا مائده ن ندارد - ك 4 11 مائده از آسمان : مائده را با عائده جناس لاحق است و چون در دو طرف مصراع واقع شدهاند جناس محتج هم باشد . و ردّ العجز على الصدر هم در بيت واقع است و اشارت است به آيهء شريفه كه حكايت از عيسى بن مريم فرمود كه * ( رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَيْنا مائِدَةً مِنَ اَلسَّماءِ تَكُونُ لَنا عِيداً لأَوَّلِنا وَآخِرِنا وَآيَةً مِنْكَ وَاُرْزُقْنا وَأَنْتَ خَيْرُ اَلرَّازِقِينَ 5 : 114 ( 1 ) يعنى پروردگار ما بفرست از براى ما خوان نعمتى از آسمان كه باشد آن براى ما عيدى مر اهل زمان ما را و مر آيندگان ما را و باشد آن خوان آيتى از تو و روزى ده ما را و تو بهترين روزى دهندگانى . ( ( 84 ) ) باز گستاخان ادب بگذاشتند * چون گدايان زلَّهها برداشتند ن 5 5 - ك 4 11 زلَّه : طعامى كه براى كسى نگاه دارند . و در قاموس گويد : زلَّه اسم است براى چيزى كه بردارى از مائدهء صديقت يا خويشت . ( ( 85 ) ) لابه كرده عيسى ايشان را كه اين * دايم است و كم نگردد از زمين ن 5 6 - ك 4 12 لابه : فارسى ، عجز و الحاح . ( ( 87 ) ) ز ان گدا رويان ناديده ز آز * آن در رحمت بر ايشان شد فراز ن 5 7 - ك 4 13 آز : فارسى ، حرص . آن در رحمت بر ايشان شد فراز : فارسى ، بسته ، از اضداد است . و در بعضى نسخ : « از در رحمت پريشان و فراز » يعنى عقب . چه معانى بسيار دارد ، و اين هم يكى از معانى اوست . منّ و سلوى ز آسمان شد منقطع بعد از آن ز ان خوان نشد كس منتفع ن ندارد - ك 4 13
--> ( 1 ) قرآن كريم ، سورهء مائده ، آيهء 114 .